Framandgjeringa

«Kvifor skriv du bøkene dine på nynorsk?»

Eg har ikkje tal på kor mange gongar eg har fått det spørsmålet. Nesten aldri frå barn og unge. Mest frå journalistar og andre vaksne som strengt tatt burde vite betre.

Det er då eg skal sitere Jon Fosse:

”Kvifor skal eg argumentere for at språket mitt og til nokre hundre tusen andre skal få lov til å eksistere? Det er jo språket mitt, det eg kanskje er mest knytt til her i livet. Eg er veldig glad i språket mitt. Eg opplever det nedverdigande å skulle måtte argumentere for det?”

Og så gjer eg det. I likskap med mange andre nynorskbrukarar. Det er mantraet vårt. Men for ein nynorskbrukar som meg held det faktisk ikkje. På trumfkortet til den som så gjerne vil vite det uforståelege i nynorsken min står det: «Er ikkje du oppvaksen i ein bokmålskommune, hadde ikkje du bokmål som opplæringsmål, til og med som hovudmål? Stemmer ikkje alt dette? Og kva har du å seie til ditt forsvar?»

Og så forsvarer eg meg no så godt eg kan. Sikkert på ulike vis, alt etter høvet. Finn på ting som kan få brotsverket mitt til å verke mindre alvorleg. (Brotsverket er at eg opptar hylleplass i bokhandel og bibliotek, spalteplass i aviser, fleire sider i oppgåvesett til eksamen, tillet meg å søke på statlege stipend, lurer folk til å opne ei nynorsk bok, osv.)

På nettsidene til Språkåret 2013 er eg og ein annan nordnorsk forfattar oppført som eksempel på nynorskbrukarar frå nettopp denne lite nynorskbrukande landsdelen, til inspirasjon for dei som har lyst til å sette fokus på akkurat dette i høve Språkåret: «Mange nordnorske forfattarar som kjenner på ei slags språkløyse, finn ofte ei klarere stemme i det nynorske skriftspråket, ei stemme nærare deira eige talemål.»

Velmeint nok, men eg kjenner meg ikkje heilt igjen. Eg har ikkje bevisst vald å skrive nynorsk på grunn av språkløyse eller uklår tale. Nynorsk ER språket mitt, like mykje som bokmål ER det. Til og med som den skarve engelsken, tysken, spansken, fransken eg har tilegna meg gjennom livet er det. Det er rikdom eg har arva gjennom oppvekst, skolegang, utdanning, livet eg har levd. Treng det å vere nokon annan grunn enn det? Treng alt å handle om ein politisk konflikt mellom to skriftvariantar av talt norsk? Eg gidd ikkje la meg tvinge til ei kunstig polarisering. Eg er lykkeleg mangespråkleg. Kva med å innsjå at språk er kultur og språkleg mangfald er berikande og ikkje innskrenkande? Kva med å la fleire ungdommar få oppleve det slik, heller enn å fortelje dei at språk er så vanskeleg at det får dei ikkje lov til å lære på skikkeleg vis (jfr. forslag til ny læreplan for norskfaget.)

Eg er også lei av å forklare for «dei ekte nynorskingane», kvifor eg bruker språket «deira». Korleis det kjennest? Slik som når du aller nådigst ein gong i livet bad om å få bli inkludert i ei allereie etablert gruppe av ungar som hoppa strikk eller tau eller leikte sisten, om du hugsar det. Slik er det. Må eg verkeleg forklare kvifor Aasen valde namnet Landsmaal ein gong i tida på det som jo var det mest demokratiske språklege løftet ever, liksom?

Eg har presentert tekstane mine for vaksne, unge, eldre. Då er det likegyldig i kva målform dei er. Opplesinga, opplevinga og dialogen funkar. Og lesarar kjem til meg og fortel at dei liker tekstane mine, og har hatt stort utbytte av dei. Eg høyrer ikkje noko om at det er feil på språket eller at dei ikkje forstod det. Slik er det no berre.

«Men trur du ikkje at du får seld fleire bøker om du ikkje skriv nynorsk?» Igjen denne polariseringa. Sal, ikkje sal. Pengar, ikkje pengar.

Alt som ikkje lar seg forklare.

Nynorsk i Nord-Noreg

Nettstaden http://www.språkåret.no foreslår fleire typer arrangement og forfattarar i Språkåret 2013. Her er eit av dei:

Nynorsk i Nord-Noreg: Eva Jensen og Sigrid Merethe Hanssen

Samtale/foredrag/skulebesøk i vidaregåande

Ingen nordnorske skulekrinsar har nynorsk som førstespråk. På tross av at nynorsken ikkje er høgt prioritert i skulen i Nord-Noreg, er det temmeleg vanleg for nordnorske forfattarar å velja seg nynorsk som skrivespråk. Nordnorske forfattarar som kjenner på ei slags språkløyse, finn ofte ei klarere stemme i det nynorske skriftspråket, ei stemme nærare deira eige talemål. Eva Jensen og Sigrid Merethe Hanssen er to nordnorske forfattarar som med hell har vald nynorsk som skrivespråk.

Eva Jensen kjem frå Salangen og debuterte i 1984 med Dikt og tekstar. Ho har i alt gjeve ut eit titals bøker, både barnebøker, lyrikk og romanar. Ho har fått ei rekkje prisar for forfattarskapen sin, blant dei KKDs debutantpris for barne- og ungdomslitteratur, Blixprisen og Samlagsprisen.

Sigrid Merethe Hanssen er frå Lenvik og debuterte med novellesamlinga Sprang i 2007. Etter det har ho gjeve ut ei novellesamling og ei barnebok. Hanssen har motteke Blixprisen og Sigmund Skard-stipendet for bøkene sine.